PINK FLOYD – The Piper at the Gates of Dawn (Svirač na vratima praskozorja) (1967)... 5. avgust 1967.

 

PINK FLOYD –  The Piper at the Gates of Dawn (Svirač na vratima praskozorja) (1967)

 

Dana 27. februara 1967. godine, Floydi snimaju debitantski singl Arnold Lane - Candy and a Currant Bun, impresivne psihodelične numere Syda Barretta. Pesma Arnold Lane, priča o perverznom travestitu, kradljivcu ženskog rublja, ponudila je sasvim nova umetnička rešenja koja će postati zaštitnim znakom rane faze grupe Pink Floyd i jednog jedinstvenog muzičkog pravca. Syd Barrett, veoma kompleksna i kreativna ličnost, svojim je originalnim muzičkim izrazom pod uticajem halucinogena LSD postao predvodnik i jedan od simbola psihodelične umetnosti Britanije. On je komponovao izuzetno gusto aranžirane i strukturisane pesme (čudesne vizije njegovog unutrašnjeg, detinjeg sveta bajki, sveta međuplanetarnog misticizma i nadrealnih vizionarskih opsesija), da bi potom naizgled davao sve od sebe da uništi ono što je stvorio, razvlačeći ih u bilo kom pravcu koji bi mu se u datom momentu ukazao. Godina 1966. i deo 1967. bile su njegovo eksplozivno, neverovatno kreativno razdoblje, pre no što su droge i neki, nikad razjašnjeni unutarnji problemi doveli do njegove krajnje izolacije, kreativne krize i napadne ekscentričnosti, totalne blokade i neupotrebljivosti. Dok je stvarao, Barrett je stare rock and roll riffove razvijao na nestandardan način, stilom čije korene možemo tražiti negde između Bo Diddleyja, Hanka Marvina i Petea Towsenda. Taj više nego autentičan stil predstavljao je kombinaciju pulsirajućeg ritma sa nizovima akorda koji menjaju oblik i prerastaju u napete sklopove, prodorno visokih tonova. Čudesnu tehniku pratili su isto tako čudesni tekstovi, proizašli iz haotičnog i tajnovitog unutarnjeg sveta Syda Barretta, sveta nadrealnih vizija i duhovnih lomova čoveka koji je odbijao svet odraslih.

Arnold Layne had a strange hobby
Collecting clothes
Moonshine washing line
They suit him fine
On the wall hung a tall mirror
Distorted view, see through baby blue
Oh, Arnold Layne
It's not the same, takes two to know
Two to know, two to know
Why can't you see?
Arnold Layne, Arnold Layne, Arnold Layne, Arnold Layne
Now he's caught - a nasty sort of person
They gave him time
Doors bang - chain gang - he hates it
Oh, Arnold Layne
It's not the same, takes two to know
Two to know, two to know
Why can't you see?
Arnold Layne, Arnold Layne, Arnold Layne, Arnold Layne
Don't do it again

Syd je bio kontraverzna ličnost, čovek kojeg su stalni unutrašnji lomovi i dileme odveli u samoizolaciju i napuštanje Floyda. Godinama ispred svog vremena, kreativan i nedokučivo inovativan, kretao se oštrom ivicom između genijalnosti i ludila koja je Floydima u ranoj fazi donosila prepoznatljivost i originalnost, prodornost u pionirskoj fazi stvaralaštva. Niko pre Syda nije uspeo da na takav način izrazi slike unutarnjeg sveta i šizofrenu krizu koja raspršuje njegove ideale. Stihovi: Strašno je pažljivo od vas, zato što mislite da sam ovde, a ja sam obavezan da vam razjasnim da nisam tu, i razmišljam, ko to u stvari piše ovu pesmu?, iz kompozicije Jugband Blues, na očigledan način prikazuju sve mene i krize Barrettove ličnosti, rascep između sveta materijalnog i spiritualnog, kao i mračne misli koje ga navode na pomisao da kroz psihodelične pop pesme rasprodaje vlastite ideale.

Barrett je bio avangardni inovator i u svojim apstraktnim slikama i u svom muzičkom stilu. Barrettovo muzičko eksperimentisanje najviše se oseća u numeri Interstellar Overdrive, psihodeličnom središnjem delu prvog albuma Pink Floyda. Očaravajući, oštri riff otvara ovaj instrumental koji se spušta u deset minuta slobodnog, anarhičnog haosa. Barrett je koristio radikalne tehnike povratne sprege (feedback), disonance i distorzije, koje će postati instrument kasnijim generacijama muzičara. Ova pesma je najbolji odraz onoga što su Floydi iz rane underground ere svirali u UFO Clubu, epicentru britanske kontrakulture.

 

Barrett je, na kraju, s ciničnim sjajem, napisao svoju najmračniju pesmu: Vegetable Man. Stihovi se smatraju kulminacijom njegovog ličnog i umetničkog sloma. Smatralo se da je pretamna da bi bila uključena na drugi album Pink Floyda. Za opraštaj je ostavljen njegov Jugband blues.

In yellow shoes I get the blues
Though I walk the streets with my plastic feet
With my blue velvet trousers, make me feel pink
There's a kind of stink about blue velvet trousers
In my paisley shirt I look a jerk
And my turquoise waistcoat is quite out of sight
But oh oh my haircut looks so bad
Vegetable man how are you?

So I've changed my dear, and I find my knees,
And I covered them up with the latest cut,
And my pants and socks all point in a box,
They don't make long of my nylon socks,
The watch, black watch
My watch with a black face
And a big pin, a little hole,
And all the lot is what I got,
It's what I wear, it's what you see,
It must be me, it's what I am,
Vegetable man

I've been looking all over the place for a place for me,
But it ain't anywhere, it just ain't anywhere
Vegetable man, vegetable man,
He's the kind of person, you just gonna see him if you can,
Vegetable man

U londonskom Queen Elisabeth Hall, 12. maja 1967. godine Floydi unutar programa Games for May predstavljaju novi light show program, kombinovan sa nekom vrstom rudimentarnog kvadrofonskog sistema ozvučenja. Bio je to uvod u nešto što će vremenom postati jedan od zaštitnih znakova benda, perfektna, grandiozna scenska prezentacija vlastitih umetničkih vizija i pesama, podržana od strane svih čudesa tehnike i elektronike. Njihovi scenski nastupi prerasli su vremenom u svojevrsne hepeninge zvuka, slike, pirotehnike i moćne elektronike, subverzivne tehnološke erupcije, dok su njihove turneje, sa tonama i tonama opreme ličile na iskrcavanje saveznika u Normandiji.

Ne dugo potom pojavljuje se drugi Pink Floyd singl See Emily Play – Scarecrow (See Emily play bila je otvorena ekscentričnom slide gitarom i razigranom bas linijom, neumorno se vrteći kroz distorzirane gitare i Wrightov električni solo na čembalu), a 5. avgusta 1967. svetlost dana ugledaće vanvremenski debi album The Piper at the Gates of Dawn, apsolutni trijumf Sydovog kreativnog ludila i andergraunda šezdesetih. Pored toga što je odabrao naziv albuma – po jednom od poglavlja romana Wind in the Willows (Kennetha Grahamea), Barrett se pojavljuje i kao autor 10 od ponuđenih 11 numera. Jedanaesta pesma je bila delo Rogera Watersa – Take Up Thy Stethoscope and Walk.Album je snimljen u legendarnom londonskom studiju Abbey road (u periodu februar-maj 1967.), istovremeno kada su i The Beatles (u jednoj od susednih prostorija istog studija) snimali svoj album Sgt. Pepper’s lonely hearts club band.

Emily tries but misunderstands, ah ooh
She's often inclined to borrow somebody's dreams till tomorrow
There is no other day
Let's try it another way
You'll lose your mind and play
Free games for may
See Emily play
Soon after dark Emily cries, ah ooh
Gazing through trees in sorrow hardly a sound till tomorrow
There is no other day
Let's try it another way
You'll lose your mind and play
Free games for may
See Emily play
Put on a gown that touches the ground, ah ooh
Float on a river forever and ever, Emily
There is no other day
Let's try it another way
You'll lose your mind and play
Free games for may
See Emily play

Svirač na vratima praskozorja otvara jedno sasvim novo poglavlje u istoriji rock and rolla (u mnogim anketama proglašen za nabolji psihodelični album svih vremena, jednu od najuticajnijih ploča uopšte). Nikada pre a ni posle ovog albuma nije se našao autor ili bend sličnog senzibiliteta i kreativnih vizija. Album se pojavio niotkud i ostao kao neka vrsta monolita u nadrealnom svetu beretovske mašte. Psihodelična priroda debitantskog albuma Pink Floyda uveliko se može pripisati Barrettovoj sklonosti prema LSD-u u to vreme, zajedno s njegovom inherentno idiosinkratičnom (ekscentričnom) prirodom. Ali dok je ovo eksperimentisanje s halucinogenima možda podstaklo revolucionarni rad na The Piper at The Gates of Dawn, zajedno s njegovim sve lošijim mentalnim zdravljem, kataliziralo je njegov mentalni i duhovni slom koji je vremenom doveo do njegovog postepenog izbacivanja iz benda. Barrettov unos kiseline (acid, LSD) eskalirao je tokom snimanja albuma, a do juna '67. Barrettovo uobičajeno tripovanje učinilo ga je vidno iscrpljenim, nepredvidivim, nefunkcionalnim za saradnju i učestale Pink Floyd koncertne turneje.. Nekada opisan kao radostan, prijateljski nastrojen i ekstrovertan mladić (slikar, gitarista, neko ko je puno čitao i znao, čista umetnička duša, neverovatno kreativan i talentovan), postajao je sve depresivniji i društveno povučen, doživljavajući halucinacije, neorganizovan govor, gubitke pamćenja, intenzivne promene raspoloženja i razdoblja nesalomivih, katatoničnih transova.

Iz dubina undergraunda, suprotstavljenog dotadašnjim tabu temama i poželjnim slikama sveta, i na krilima višedimenzionalnosti svesti, pogleda na život sprženog halucinogenom kiselinom izranja Astronomy Domine, pesma koja otvara ovaj neponovljivi i briljantni album. Krećemo beretovskim intergalaktičkim plovilom na psihodeličnu kosmičku plovidbu - kako iznutra, njegovim svetom bajki i SF čudesa, tako i spolja, na čudesni esid trip neistraženim predelima jedinstvene duše i univerzuma. Pesma donosi zloslutni nemir, zebnju, svest iscepkanu rastrojstvom čula. Praćeni pozadinskom bukom i glasovima (menadžer Pink Floyda, Peter Jenner kroz megafon, u uvodu pesme, imenuje planete) odlazimo put sfera nesvesnog i nespoznatljivog (čudesni, kosmički zvučni zid izgrađen je Barrettovim Fenderom i slide tehnikom sviranja gitare, uz malu, veliku pomoć psihodeličnih orgulja genijalnog Richarda Wrighta).

Lime and limpid green, a second scene
A fight between the blue you once knew.
Floating down, the sound resounds
Around the icy waters underground.
Jupiter and Saturn, Oberon, Miranda and Titania.
Neptune, Titan, Stars can frighten.
Lime and limpid green, a second scene
A fight between the blue you once knew.
Floating down, the sound resounds
Around the icy waters underground.
Jupiter and Saturn, Oberon, Miranda and Titania.
Neptune, Titan, Stars can frighten.
Blinding signs flap,
Flicker, flicker, flicker blam. Pow, pow.
Stairway scare, Dan Dare, who's there?
Lime and limpid green, the sounds around
The icy waters under
Lime and limpid green, the sounds around
The icy waters underground.

Lucifer sam (numera izvornog naziva Percy The Rat Catcher, duguje neobičan naziv imenu sijamske mačke Syda Barretta ili pak, kako se još smatralo, imenu njegove tadašnje devojke Jeny Spiers) zlokobno podrhtava, beretovski neurotična gitara ponire i izranja trepereći visokofrekventno, pulsirajuće i uznemirujuće, dok glas nošen ehom surfa na talasima potmule Mason – Waters ritam sekcije i uzleće nošen nezemaljskim zvukom klavijatura, uranjajući u gotovo liričnu Mathilda Mother (Wright i Barrett nostalgično se prisećaju priča za laku noć i mašte iz detinjstva). Sve je u neprestanom pokretu, fluktuirajućem haosu neizvesnosti sledećeg trenutka, lomeći se na hridima beskraja kosmosa, beskraja naglašenog moćnim orguljama Richarda Wrighta (Hammond) i Barrettovim vokalom.

Sam u oblacima sve je plavo

Ležim na paperju.

Jupi! Nemožeš me videti

Ali ja tebe mogu.

Besposličarim u maglovitoj rosi

Sedim na jednorogu.

Nije fer, nemožeš me čuti

Ali ja tebe mogu…

Mrak i jeza uvode nas u Flaming koja se potom naglo prelama i ponire u beretovski mistični svet bajki i čudesne mašte, prepun neuobičajene radosti, neobičnih zvukova, mašinerija i strepnje (Sydov pokušaj stvaranja zvučnih kolaža, svojevsrnog muzičkog postimpresinizma kroz priču o dečijoj igri). Ništa manje stravična i uznemirujuća nije ni Pow R. Toc H. koja vibrira nošena klavirskom ritmičkom podrškom i uranja u horor pasaž, iz kojeg stravično ječe Barretova gitara i Wrightove klavijature, uvek na ivici nervnog sloma i totalnog duhovnog smirenja. Kraj se iznova pretvara u horor momenat.

Take Up Thy Stethoscope and Walk, Watersov autorski prvenac, tutnji i krši sve pred sobom, kakofonično, razarajuće, dovodeći atmosferu albuma do usijanja gitarskim vibracijama, kricima, zapaljivošću (morbidni Watersov tekst, nepovezan ritam bubnja i luda igra između Wrightovih orgulja i Barrettove gitare čine ovu pesmu najmračnijom na albumu), uvodeći album u B stranu i hit - singl, ultimativnu, nadrealističnu Interstellar Overdrive, psihodeličnu himnu i psihološku dramu, razarajući kvazistelarni izvor čiste energije, prasak supernove koji rađa novo viđenje rock and roll muzike. Bio je to brutalni zvučni napad iz svih pravaca i raspoloživih instrumenata (upečatljiv gitarski riff započinje pesmu, a zatim se raspada u raznoliku ludnicu slobodnog oblika pre nego se vrati da bi iznova sastavio kompoziciju progresivnog, psihodeličnog rocka, kulminirajući potom u intenzivnom finalu ludog dijamanta), poniranje u nepoznate svetove i dimenzije, desetominutna kreativna ekspedicija Syda Barretta u samo njemu znane i dostupne umetničke, nadrealne sfere i tiho stvaranje embriona iz kojeg će watersovski izrasti budući rad Pink Floyd nadrealista, rad pod duhovnom palicom ništa manje neobičnog basiste i kreativca RogeraWatersa.

Bila je to početna Pink Floyd intergalaktička plovidba u stilu kjubrikovske svemirske Odiseje, rastrojstvo čula, sasvim nove dimenzije stvaralaštva, kosmički prodor i pogled iznutra, sasvim drugačijim očima. Barrettova autentično napeta, pulsirajuća gitarska tehnika i avangardni Wright koji vešto gradi atmosferu, gustu arhitektonsku strukturu za beretovsko uzletanje, razvlačenje, kidanje i poniranje u dubine onostranog čine ovaj album totalnim unikatom.

I've got a bike. You can ride it if you like.
It's got a basket, a bell that rings and
Things to make it look good.
I'd give it to you if I could, but I borrowed it.
You're the kind of girl that fits in with my world.
I'll give you anything, ev'rything if you want things.
I've got a cloak. It's a bit of a joke.
There's a tear up the front. It's red and black.
I've had it for months.
If you think it could look good, then I guess it should.
You're the kind of girl that fits in with my world.
I'll give you anything, ev'rything if you want things.
I know a mouse, and he hasn't got a house.
I don't know why. I call him Gerald.
He's getting rather old, but he's a good mouse.
You're the kind of girl that fits in with my world.
I'll give you anything, ev'rything if you want things.
I've got a clan of gingerbread men.
Here a man, there a man, lots of gingerbread men.
Take a couple if you wish. They're on the dish.
You're the kind of girl that fits in with my world.
I'll give you anything, ev'rything if you want things.
I know a room of musical tunes.
Some rhyme, some ching. Most of them are clockwork.
Let's go into the other room and make them work.

Nakon uzbudljivog međuzvezdanog putovanja Pink Floyd krstaricom, izranjamo na kraju iz kosmičkog ambisa – bio je to čisti SF rock and roll gde su planeta Zemlja i Chuck Berryjev Johnny nestali u dubinama prostor-vremenskog beskraja i tame.The Gnome unosi preko potrebno smirenje i odvodi slušaoca u čudesni svet patuljka zvanog Grimble Gromble, bajkovit i nestvaran...

Želim da ti ispričam priču

O malom čoveku

Ako mogu

O patuljku zvanom Grimbl Grombl.

I malim patuljcima koji su ostali u svojim kućama.

Jeli, spavali, pili svoje vino.

Nosio je grimiznu bluzu,

Plavo-zelenu kapuljaču,

Izgledalo je prilično dobro.

Imao je veliku avanturu

Usred trave

Sveži vazduh naposletku.

Čašćavao je sebe vinom, večerao, ubijao svoje vreme.

I onda jednog dana - Ura!

Još jedan način za patuljke da izgovore

Ura.

Pogledaj u nebo, pogledaj u reku

Nije li dobro?

Pogledaj u nebo, pogledaj u reku

Nije li dobro?

Kružio je, pronalazio mesta za odlazak.

I onda jednog dana - Ura!

Još jedan način za patuljke da izgovore

Ura.

Chapter 24 nastavlja u sličnom, gotovo lirskom raspoloženju, naglašena Watersovim bas dodirom i poniranjem, na koji se nadovezuje Barrettov specifični vokal. Tu je i neizbežni Wright koji tka strukturu pesme i okvir slike unutar koje se sve dešava. Lirsko smirenje nakon haosa putovanja i potrage za onostranim, prožeto stihovima inspirisanim drevnim kineskim tekstom I Ching (knjigom promena), najstarijim delom klasične kineske književnosti. Na neki čudestan način, kroz stari kineski kanon o taoizmu i konfučijanizmu i 24. poglavlje knjige I Ching (dok Roger Waters udara u gong, instrument koji uvek najavljuje promene), pratimo zvučnu ilustraciju raspada Sydove psihe. Scarecrow (Strašilo) je nova impresivna beretovska vizija, raspevana, ogoljena, psihodelični pop smiren i distanciran, drugačiji, nesaznatljiv, neobjašnjiv (pesma obojena baroknim zvukom oštre akustične gitare s 12 žica, kao i zvukom violončela i flaute Richarda Wrighta, prati Barretttova egzistencijalna razmišljanja, odražavajući njegovu tugu i gubitak vere). Sydovi stihovi bili su čudesni lavirint vijugavih elaboracija, nepredvidivih promena smera i iznenadnih slepih ulica, a njihovi stalni motivi prekid komunikacije, izolacija, krhkost i bolno preterana osetljivost na znakove koji ne povezuju ljude, već samo povratne potvrde duboke i neizlečive izolacije. Muzika i umetnost bile su zabavne za Syda, a smišljanje duhovitih tekstova i jednostavnih zaraznih melodija bilo mu je lako jer se činilo da je stvarima pristupao na dečiji način, pun znatiželje i čuđenja nad svetom oko sebe.

A movement is accomplished in six stages
And the seventh brings return.
The seven is the number of the young light
It forms when darkness is increased by one.
Change returns success
Going and coming without error.
Action brings good fortune.
Sunset.
The time is with the month of winter solstice
When the change is due to come.
Thunder in the other course of heaven.
Things cannot be destroyed once and for all.
Change returns success
Going and coming without error.
Action brings good fortune.
Sunset, sunrise.
A movement is accomplished in six stages
And the seventh brings return.
The seven is the number of the young light
It forms when darkness is increased by one.
Change returns success
Going and coming without error.
Action brings good fortune.
Sunset, sunrise.

Na samom kraju čudesne odiseje sledi opraštajna vožnja imaginarnim biciklom - Bike, ljubav na psihodelični način, kraj spiritualnog puta svetom mašte, bajki i nadrealnog. I kada se očekuje konačno smirenje i opuštanje kraj devojke koja se uklapa u čudesni beretovski svet, vraćamo se na sam početak priče i puta, imaginarni svet prodornih i zastrašujućih zvukova i mašinerija, satova, zvona, gonga, obrnute trake sa smehom članova benda i koječega sve ne, mesto u glavi kreativnog genija Syda Barretta, zatvorivši pun krug na mestu gde je sve zapravo i počelo. Obiđen je pun kosmički krug mašte, put u nepoznato i neizvesno, na oštroj ivici između genijalnosti i ludila.

Nije samo ploča Pink Floyda The Piper At The Gates Of Dawn ono što ga čini automatskim kandidatom za najbolji psihodelični album svih vremena. Naslovna fotografija (korice) albuma takođe su ikonična vizija psihodelije (autor Vic Singh). Ona predstavlja izmenjenu percepciju vizuelne slike stvarnosti, u ovom slučaju benda, kao da ih gledate kroz kaleidoskop. Svaki se član pojavljuje tri ili četiri puta, zamagljujući se u sebe i jedan u drugoga. Učinak je dezorijentišući, upečatljiv, zadivljujući i stimulišući, savršeno odražavajući čudesni muzički sadržaj u njemu.

Stvarnost, ma kakva ona bila i ma šta pod njom podrazumevali, suprotstavljena je na ovoj briljantnoj ploči svetu beretovske mašte i ideala, materijalno je stavljeno nasuprot spiritualnom. Album je svojom inovativnošću i introvertnom magijom pokrenuo čitav talas britanske psihodelije, ostajući zauvek bar za korak ispred svih. Sjaj ludog dijamanta još uvek obasjava neistražene kreativne predele, nudeći nekim novim frikovima večnu inspiraciju i iskru koja bi iznova zapalila neko novo kreativno ludilo. Na nekom drugom međuzvezdanom putovanju.

Ljudi misle da je poludeo, ali ja nikad nisam mislio tako. Bio je potpuni original... Video sam ga kao nežnog pesnika, poput Baudelairea ili Rimbauda, reči su fotografa Micka Rocka o Sydu Barrettu.

Iako se delom uklapao u muzička i društvena stremljenja druge polovine otkačenih šezdesetih, album je svojom inovativnošću idejama, introvertnom magijom i originalnim muzičkim rešenjima bio prilično ispred svog vremena, pokrenuvši godinama kasnije niz neinspirativnih klovnova, ali i čitav jedan britanski psihodelični talas unutar društva i umetnosti. Bio je to visoko estetizovan sjaj ludog dijamanta, trenutak večnosti uhvaćen u punom stvaralačkom naponu.

Monumentalan, neizreciv, više nego autentičan, album se pojavio gotovo niotkud brzinom svetlosti i poput monolita iz Odiseje obasjao šaroliki svet andergraunda šarenilom psihodeličnih, intenzivnih boja.

 

By Dragan Uzelac