The Doors – BEEN DOWN SO LONG (Bio sam dole tako dugo)

 

The Doors – BEEN DOWN SO LONG (Bio sam dole tako dugo)

 

Been Down So Long grupe The Doors je bluz-rok numera sa njihovog poslednjeg albuma sa Džimom Morisonom, L.A. Woman. Njena analiza se fokusira na lirske teme progona i umora, muzički povratak bluz korenima i poreklo naslova u bluzu i književnosti. Tekst pesme u velikoj meri crpi iz Džim Morisonovih sukoba sa zakonom, a centralna fraza been down so god dad long that it looks like up to me je bluz standard koji su popularizovali umetnici poput Furija Luisa i romana Been Down So Long It Looks Like Up to Me(1966.) Ričarda Farine (Richard Farina, bitnik i pisac, autor romana, je poginuo u nesreći na motociklu dva dana nakon što je roman objavljen).

Richard Farina, koji je bio dobar prijatelj s Bobom Dylanom, takođe je bio pevač. Oženio se mlađom sestrom Joan Baez, Mimi, 1963. i nastupao s njom kao Richard & Mimi Farina. Izraz been down so long, and it lookes like up to me izvorno je upotrebio bluesman Furry Lewis u svojoj pesmi I Will Turn Your Money Green iz 1928.

Sadržaj teksta bio je vođen osećajem benda da ih vlasti stalno uznemiravaju – zabranjuju nastupe i medijski satanizuju (posebno raznim hapšenjima neobuzdanog i beskompromisnog buntovnog pesnika Jima Morrisona, naročito nakon haotičnog koncerta u Majamiju, marta 1969., posle kojeg je Morrison uhapšen i nakon niza suđenja oktobra 1970. proglašen krivim, osuđen na šestomesečnu robiju).

Well, I've been down so Goddamn long
That it looks like up to me
Well, I've been down so very damn long
That it looks like up to me
Yeah, why don't one you people
C'mon and set me free

I said, warden, warden, warden
Won't you break your lock and key
I said, warden, warden, warden
Won't you break your lock and key
Yeah, come along here, mister
C'mon and let the poor boy be

Baby, baby, baby
Won't you get down on your knees
Baby, baby, baby
Won't you get down on your knees
C'mon, little darlin'
C'mon and give your love to me, oh yeah

Well, I've been down so Goddamn long
That it looks like up to me
Well, I've been down so very damn long
That it looks like up to me
Yeah, why don't one you people
C'mon, c'mon, c'mon and set me free

Tekstualno, Been Down So Long istražuje teme razočaranja, izolacije i borbe sa autoritetom i pravosudnim sistemom, Morrisonovo sopstveno iskustvo sa brojnim hapšenjima i zatvorom, obojena hipnotičkim ritmom i jezivim orguljama. Morrisonov glas koji dopire iz dubina tanane pesničke duše treperi kao krik rezigniranog očajnika na rezantnom, slajdom obojenom zvuku iskričave blues gitare Robbieja Kriegera. Iz ponora čudesnog senzibiliteta razočaranog buntovnika koji je ceo svoj život utkao u želju za radikalnom promenom sveta, dopire beskrajno iskren blues na graničnim područjima neizdrživog i neizrecivog...

Pa, bio sam dole tako prokleto dugo

Da mi izgleda kao da je sve gore

Pa, bio sam dole tako dugo prokleto dugo

Da mi izgleda kao da je sve gore

Da, zašto ne biste vi ljudi

Hajde i oslobodite me

Rekao sam, tamničaru, tamničaru, tamničaru

Hoćeš li polomiti bravu i ključ

Rekao sam, tamničaru, tamničaru, tamničaru

Hoćeš li polomiti bravu i ključ

Da, dođite ovamo, gospodine

Hajde i pustite jadnog dečaka na miru

Devojko, devojko, devojko

Hoćeš li pasti na kolena

Devojko, devojko, devojko

Hoćeš li pasti na kolena

Hajde, mala dušo

Hajde i daj mi svoju ljubav, oh da

Pa, bio sam dole tako dugo prokleto

Da mi izgleda kao da je sve gore

Pa, bio sam dole tako dugo prokleto

Da mi izgleda kao da je sve gore

Da, zašto ne biste vi ljudi

Hajde, hajde, hajde i oslobodite me

Dorsi, poznati po svojim introspektivnim i često egzistencijalnim tekstovima, uspevaju da obuhvate univerzalni osećaj zarobljenosti u svojoj dirljivoj pesmi Been Down So Long. Na prvo slušanje, to je krik iz dubina prožet bluzom, ali pažljivijim ispitivanjem otkrivaju se slojevi značenja koji odjekuju ljudskim stanjem. To je pesma koja hvata suštinu očaja i tračak nade koji leži u oslobođenju.

Frontmen Jim Morrison, sa svojim enigmatičnim prisustvom i poetskim sklonošću, vodi slušaoce kroz pećinu emocija, iskorišćavajući pejzaž bluz tradicije dok ga istovremeno upija jedinstvenim senzibilitetom grupe The Doors. Ponavljajući stih Toliko sam dugo bio dole da mi izgleda kao da sam gore služi kao mantra za očajne. To je više od pametnog obrta fraze; to je tužbalica koja hvata neizbežni osećaj dotaknutog dna. Toliko dugo je protagonista bio uronjen u svoju metaforičku tamu da je koncept gore – poboljšanja i slobode – postao iskrivljen, čak i neprepoznatljiv. Izopačenje nečije perspektive nakon dugotrajnih teškoća nije samo lična tragedija; to je nešto što odjekuje sa trenucima očaja samog slušaoca. Dotiče se psihološke istine: što duže neko boravi u negativnom prostoru, to se više njegova percepcija stvarnosti može iskriviti, čineći samu ideju olakšanja stranom ili nedostižnom.

Obraćanje tamničaru(čuvaru) – figuri autoriteta koja drži ključeve oslobođenja – odražava čežnju za oslobađanjem od lanaca zatočeništva. Bilo da su ti lanci bukvalno zatvor, ili metaforički predstavljaju društvene okove, lične demone ili čak destruktivnu vezu, Morrisonov apel za slobodom je vatren i univerzalan. Uzimajući osnovni bluz element poziva i odgovora i ubacujući ga u srž pesme, Morrison povezuje vekovnu borbu za oslobođenje sa ličnom borbom protiv svega što nas vezuje. Njegov vapaj tamničaru(čuvaru) prevazilazi individualno iskustvo – to je sirova molba koju deli svako ko se ikada osećao zarobljenim okolnostima van svoje kontrole. Jimova molitva Devojko, devojko, devojko, hoćeš li pasti na kolena?Hajde, mala dušo, hajde i daj mi svoju ljubav, oh da može delovati kao jednostavan zahtev za romantičnu naklonost. Pa ipak, u kontekstu pesme, to je više - molba za dublju vezu, vrstu ljubavi koja ima moć da nekoga izvuče iz ponora. To je vrsta sirovog, dubinske čežnje koja ne želi samo ljubav; to je potreba za ljubavlju kao spasenjem, kao iskupljujućom silom sa moći da vaskrsne emocije i udahne život svetu koji je postao ustajao i mračan. Morisonov poziv njegovoj devojci prožet je očajem čoveka za koga je ljubav poslednje i verovatno jedino sredstvo spasenja.

Postoji skriveni sloj pesme Been Down So Long, isprepleten sa burnom erom u kojoj je nastala. Šezdesete godine 20. veka bile su prepune političkih nemira, društvenih promena i borbe jedne generacije za identitet. U bluz je ugrađen Morrisonov komentar o kolektivnom osećaju generacije da je na dnu – ugnjetavana zastarelim društvenim normama i željna revolucije. Kada Morrison poziva nekoga da ga oslobodi, ne govori samo o ličnom oslobođenju. To je vapaj jedne generacije za oslobađanjem od konzervativnih običaja prošlosti, očajnička želja za kulturnom i duhovnom emancipacijom.

Kroz bluz, Morison ne peva samo pesmu; on peva istorijsku naraciju, obavijenu ličnim, ali odjekujući društvenom željom za promenom. Svaka izjava u pesmi Been Down So Long krvari emocionalnom ozbiljnošću, ali jednostavno oštro da izgleda da zavisi od mene sažima etos pesme. To je stih koji se udubljuje u dušu, otkrivajući lična sećanja na trenutke kada nam se svet činio obrnutim, kada je i sama naznaka nade delovala kao strani koncept. I, kao da se direktno obraća publici, apel zašto neko od vas ne dođe i ne oslobodi me? deluje kao interaktivni svetionik. Uvlači nas u narativ, terajući nas da razmislimo o tome kako mi, kao slušaoci i kao društvo, možemo da doprinesemo oslobađanju ne samo protagoniste pesme, već i svakog pojedinca iz dubina u kojima se može naći. To je, u suštini, poziv na akciju umotan u bezvremensko muzičko remek-delo.

 

by Dragan Uzelac